poezja proza esej rozmowy recenzje felietony
 
filozofia
teoria literatury
socjologia
psychologia
antropologia
poczta literacka
sztuka
muzyka
teatr
film
wydarzenia
okno na świat
polska z zewnatrz
ksiazki_nadeslane
ANNA POCHŁÓDKA
Proza dla dorastających?
Dekada Literacka 2011, nr 4 (247)

Siedmioczęściowy cykl o Harrym Potterze J.K. Rowling sprzedał się jak dotąd w ponad 400 milionach egzemplarzy. Jak podaje wydawca, polski nakład serii wyniósł na razie blisko 5 milionów kopii. Saga Zmierzch Stephenie Meyer osiągnęła nakład 100 milionów egzemplarzy w 37 językach. Igrzyska śmierci utrzymywały się na liście bestsellerów „New York Timesa” przez 60 tygodni, w samych Stanach Zjednoczonych sprzedało się półtora miliona egzemplarzy, a książki przetłumaczono na 26 języków. Autorkę, Suzanne Collins, tygodnik „Times” umieścił na swojej liście najbardziej wpływowych osób 2010 roku, podobnie jak Stephenie Meyer w 2008. Wszystkie te cykle zostały zekranizowane, a filmy na podstawie Harry’ego Pottera i Sagi Zmierzch były przebojami kinowymi (adaptacja Igrzysk śmierci wejdzie do kin w przyszłym roku; silna kampania reklamowa wskazuje, że i ten film odniesie komercyjny sukces).

Najbardziej poczytnej prozie towarzyszą niezliczone gadżety inspirowane książkami. Peleryny, miotły i czapki, umożliwiające przebranie się za czarodzieja; soczewki kontaktowe upodabniające oczy do oczu wampirów ze Zmierzchu oraz poduszka z twarzą głównego bohatera serii; zeszyty, ołówki i termosy z motywami filmowymi. Filmy i gadżety zmieniają charakter lektury, przekształcają czytanie w skomplikowane, wieloaspektowe doświadczenie świata przedstawionego. Oczywiście przynoszą także ogromne zyski.

To najgłośniejsze i najbardziej dobitne przykłady wielopłaszczyznowej popularności książek opisywanych jako YA fiction (Young Adult, czy też Young Audience – oznacza to zazwyczaj osoby między 12 a 21 rokiem życia). Przytoczone liczby przemawiają do wyobraźni i uświadamiają, jak bogaty jest rynek literatury dla młodych czytelników. Płynie też z tego wniosek, że wbrew proroctwom wieszczącym rychłą apokaliptyczną zagładę książki w odmętach wtórnego analfabetyzmu –   m ł o d z i e ż   c z y t a . Tyle że czyta, co chce. A chce czytać o sobie.

Adresowane do nastolatków, powieści mają nastoletnich bohaterów, którzy mierzą się z problemami typowymi dla nastolatków… często w nadprzyrodzonej scenerii i w towarzystwie fantastycznych stworów. W ofercie dla młodych czytelników dominuje bowiem szeroko pojęta fantastyka, choć oferta ta jest zróżnicowana pod względem uprawianych przez autorów odmian gatunkowych powieści. Dla przykładu: Meg Cabot, autorka znana z serii Pamiętnik księżniczki, pisuje lekkie, humorystyczne powieści z wątkiem romansowym. Eoin Colfer jest autorem inteligentnej serii o Artemisie Fowlu, nastoletnim genialnym przestępcy. Przeznaczona dla młodzieży twórczość Anthony’ego Horowitza obejmuje między innymi cykl powieści szpiegowskich Alex Rider oraz fantastyczne Księgi Pięciorga. Phillip Pullman zasłynął jako autor Mrocznych Materii, przesyconej intertekstualnymi odniesieniami i poruszającej poważną tematykę trylogii fantastycznej. Powieści dla nastolatków mają wartką akcję, są zabawne, bardzo często są uporządkowane w serie, a autorzy wprowadzają elementy nadnaturalne. Nierzadko daje to w rezultacie znakomitą rozrywkę, która skutecznie rywalizuje o uwagę nastolatków z telewizją, grami komputerowymi czy Internetem – triadą plag niszczących wrażliwe młode umysły.

W porównaniu ze starszej daty literaturą dla młodzieży nowe propozycje są bardziej przebojowe, a ton moralizatorski jest na ogół wyciszony. Nie znaczy to, że powieści te niczego nie uczą, opisują bowiem prawdopodobne problemy i przedstawiają trudne nieraz kwestie (cóż, że w magicznej obsadzie). Czynią to jednak dyskretniej i są często niejednoznaczne; nie popadają przy tym w natrętny dydaktyzm.

Być może właśnie to połączenie fantastycznego, nawet baśniowego sztafażu z poważną problematyką budzi zainteresowanie także czytelników dorosłych. Przegląd blogów i stron internetowych poświęconych YA fiction pokazuje, że wśród odbiorców tej literatury znajdzie się bardzo wielu pełnoletnich. Oni także kupują i czytają te książki, niekiedy też korzystają z możliwości głębszego zaangażowania się w opisane przez autora universum (na przykład udzielają się na serwisach fanowskich przeznaczonych dla dorosłych miłośników). Zapewne czytelnicy dorośli stosują inny tryb lektury niż niedorośli, nie da się jednak zaprzeczyć, że popularność prozy dla młodzieży wykracza dalece poza jej pierwotny czytelniczy adres.

Anna Pochłódka



 

 

FOKK PZU

 

dekada literacka
prenumerata
sprzedaz_wysylkowa
numery_archiwalne
napisz do nas