poezja proza esej rozmowy recenzje felietony
 
filozofia
teoria literatury
socjologia
psychologia
antropologia
poczta literacka
sztuka
muzyka
teatr
film
wydarzenia
okno na świat
polska z zewnatrz
ksiazki_nadeslane
Słowo wstępne
Dekada Literacka 2011, nr 3 (246)

Pomysł niniejszej antologii zrodził się już dawno, bo w 2006 roku, i dojrzewał dwa lata, łącząc doświadczenia studentów, którzy mieli możliwość uczestniczenia w zajęciach poświęconych kulturze portugalskojęzycznych krajów afrykańskich (OS PALOP), prowadzonych przez dr Natalię Czopek w Instytucie Filologii Romańskiej UJ. Minęły kolejne dwa lata, gdy rozpoczęły się prace, już w Zakładzie Portugalistyki i Przekładoznawstwa UJ, nad zbiorem opowiadań, który miałby przybliżyć polskiemu czytelnikowi mały wycinek afrykańskiego horyzontu. Studenci zaangażowani w projekt mieli możliwość szlifowania warsztatu tłumacza literatury, napotykając zupełnie dla nich nowe wyzwania.

W projekcie wzięło udział kilkunastu studentów i absolwentów filologii portugalskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Członkom zespołu pozostawiono dowolność w wyborze autorów i tytułów, umożliwiając stworzenie antologii, w której różnorodność tematów i poetyk odzwierciedla bogactwo kulturowe afrykańskiego lądu. Największym zainteresowaniem cieszył się niepublikowany dotąd w Polsce José Eduardo Agualusa, wstępujący na polską scenę literacką w towarzystwie takich autorów jak Pepetela czy Mia Couto, znanych już polskiemu odbiorcy, oraz Ondjaki czy Inácio Rebelo de Andrade, którzy wciąż pozostawiają polskim tłumaczom pole do popisu.

Prace redakcyjne trwały okrągły rok. Ich burzliwy przebieg wiązał się z licznymi dyskusjami, które prowadziły do rozwoju zespołu, nie tylko jako grupy tłumaczy, lecz również jako kulturoznawców, krytyków, filologów, poetów, edytorów.

Nadrzędną strategią, jaką przyjęto na etapie redakcji przekładów, była chęć zredukowania różnic wynikających ze specyfiki terminów i frazeologizmów właściwych portugalskojęzycznej Afryce. Niektóre zwroty nawet rodzimemu użytkownikowi języka w Lizbonie mogłyby wydać się obce, dlatego też zostały tutaj „oswojone”, aby złagodzić wrażenie egzotyki w warstwie słownej, nie ujmując nic z siły przekazu i niezwykłości tekstu. Przybliżenie świata oryginału polskiemu czytelnikowi było więc jednym z kluczowych założeń projektu.

Opowiadania, choć ich umieszczenie w antologii zależało od arbitralnej decyzji tłumacza, nie tworzą chaotycznego zbioru oderwanych narracji, lecz układają się w cztery wyraziste bloki. Opowiadania z pierwszej części, Dom to coś, co się odnajduje, ukazują relacje pomiędzy znanym i nieznanym, przestrzenią domu i podróżą, miejscem narodzin i drogą ku śmierci, czyli kluczowe dla człowieka kategorie opisu świata. W tekstach z części następnej, Syn żmii też kąsa, dochodzi do bolesnego zderzenia doświadczenia historii i magii, która jest próbą zmierzenia się z traumą przemocy i potęgą przesądu. Piękna jak otchłań gromadzi narracje o charakterze psychologicznym, w których namiętność łączy się z rozstaniem, a teraźniejszość miesza się ze wspomnieniem. Ostatnia część, Nurkuję szybko ku światłu, zbudowana jest z opowiadań, dążących do nakreślenia granicy między życiem i sztuką, ukazujących rolę, jaką artystyczne poszukiwania mogą spełniać w oswajaniu codzienności. W gruncie rzeczy wszystkie zebrane w tutaj teksty mówią o codzienności, rzeczywistości trudnej, fragmentarycznej i niestabilnej, w której przyszło nam żyć – z afrykańskiej perspektywy, z punktu widzenia Innego, który jednak okazuje się bliski naszemu postrzeganiu.

Kalejdoskopisanie to przedstawianie świata niejednoznacznego, rozbitego na tysiące obrazów, nieprzystających do siebie, lecz nierozerwalnie powiązanych, niepozwalających na całościowe ujęcie. Światopogląd afrykańskich autorów tworzących w języku portugalskim uległ rekonfiguracjom w wyobraźni tłumaczy, którzy wniknęli w teksty, aby zrozumieć ich przesłanie, przekazać je polskiemu czytelnikowi i pozwolić mu na kolejne interpretacje. Tak jak w kalejdoskopie obrazy przenikają się, tworząc wielobarwną mozaikę – wyraz
różnorodności leżącej u podstaw luzofonii.

***

Zespół redakcyjny pragnie podziękować autorom za możliwość spotkania z rzeczywistością znaną i nieznaną, jakie dokonało się poprzez lekturę ich tekstów; Literarische Agentur Mertin z Frankfurtu nad Menem za pomoc w uzyskaniu praw autorskich; prof. Jerzemu Brzozowskiemu, kierownikowi Zakładu Portugalistyki i Przekładoznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego i Katedry Instytutu Camőesa im. Vergílio Ferreira, za zachętę do pracy i wsparcie; dr Renacie Díaz-Szmidt za Wprowadzenie do antologii opowiadań; Redakcji „Dekady Literackiej” za umożliwienie publikacji przekładów jako kolejnego numeru pisma oraz wszystkim tłumaczom za pracę włożoną w realizację projektu.

KOORDYNACJA PROJEKTU:
Natalia Czopek

REDAKCJA I PRZEKŁAD: Gabriel Borowski, Jacek Brzozowski, Natalia Czopek, Barbara Luraniec-Czopek, Tomasz Dąbrowski, Przemysław Dębowiak, Dorota Dulańska, Violetta Gawor, Wiktoria Grygierzec, Bogdan Jędrzejowski, Magdalena Karpiuk, Agnieszka Pepera, Marcin Raiman, Diana Solnica, Katarzyna Szczepanowska









 

 

FOKK PZU

 

dekada literacka
prenumerata
sprzedaz_wysylkowa
numery_archiwalne
napisz do nas