poezja proza esej rozmowy recenzje felietony
 
filozofia
teoria literatury
socjologia
psychologia
antropologia
poczta literacka
sztuka
muzyka
teatr
film
wydarzenia
okno na świat
polska z zewnatrz
ksiazki_nadeslane
CZESŁAW MIŁOSZ
LISTY DO KAROLA KURYLUKA
Dekada Literacka 2011, nr 1-2 (224-225)

Listy Czesława Miłosza do Karola Kuryluka (1946)

W drugim wydaniu tomu Zaraz po wojnie. Korespondencja z pisarzami 1945–1950 (2007) pomieszczone zostały dwa listy Karola Kuryluka do Czesława Miłosza (z 28 grudnia 1946 roku oraz 27 kwietnia 1947 r.). Obecnie publikujemy odnalezione i podane do druku przez Annę Marchewkę i Jacka Błacha listy, które autor Ocalenia wysłał w roku 1946 do redaktora naczelnego krakowskiego „Odrodzenia”, listy, na które następnie odpowiadał Kuryluk.

Dziękujemy Anthony’emu Miloszowi oraz Agnieszce Kosińskiej za zgodę na wykorzystanie utworów Czesława Miłosza.

Redakcja


[1]

Szanowny Panie Karolu,

Dziękuję Panu za list. Artykuł o ruchu wydawniczym i o życiu literackim w Ameryce napiszę w najbliższej przyszłości (1). Jest to na ogół b. ciekawy temat, gdyż nie ma żadnych analogii z Europą. Wdzięczny Panu będę za spowodowanie jakiejś odpowiedzi Wyki. Posłałem mu, poza artykułem (List pół‑prywatny (2)) wiersz (duży) do „Twórczości” (3), nie wiem, czy go otrzymał i czy posłać mu inne wiersze. Chcę też wiedzieć, co się dzieje z Ziemią jałową Eliota (4). Powiedziałem pół roku temu z górą Eliotowi, że to się drukuje, a teraz mam zapytania tutaj od jego amerykańskich wielbicieli, którzy kolekcjonują przekłady Eliota na wszystkie języki, i nie wiem, co im odpowiedzieć.

Niech mu Pan będzie łaskaw też powiedzieć, że w 4 numerze „Twórczości” są wiersze Hołuja (5), których umieszczenie tłumaczyć można tylko tym, że redakcja nie zdaje sobie sprawy, że „Twórczość” dochodzi za granicę i że wśród tutejszej Polonii robiła dotychczas b. dobre wrażenie. Dużo wrogości udaje się powoli zlikwidować – otóż takie wiersze wywołują odpowiednie komentarze i robią tyle złej krwi, że b. wątpię, czy ich druk się opłaca.

Fotografię swoją załączam. Żyje się nam jako tako, pochłaniam końskie dawki amerykańskiej prasy z tytułu moich zatrudnień urzędowych. À propos, niech Pan nie drukuje przestarzałych artykułów o polityce amerykańskiej, cała książka Lippmanna (6) o polityce zagranicznej U.S.A. jest przestarzała, wypadki w naszym stuleciu toczą się tak szybko, że trzeba się z tym liczyć.

Winszuję Panu potomstwa (7). O ile mnie dochodzą wieści od moich znajomych z kraju, wszyscy usilnie pracują na tej niwie.

Łączę pozdrowienia dla Państwa i dla Miss Ewa‑Barbara

Czesław Miłosz

P.S. List pół‑prywatny (8) może być drukowany w „Odrodzeniu” czy „Twórczości”. Jest tam jeden błąd (9) – w Myszeis Krasickiego (10) była walka myszy z kotami, a nie ze szczurami, po prostu się przejęzyczyłem.

P.S. II. Artykuł wyślę wkrótce. Prowadzę życie b. pracowite, piszę dużo i martwię się, że doba ma tylko 24 godziny, więc wszystko w kolejności.


[2]

C Miłosz

Polish Embassy

2640 16th street

Washington D.C.

Szanowny Panie Karolu,

Przesyłam „Tygodniki Polskie” (11), gdzie znajdzie pan nieco zdumiewającego materiału. Przesyłam je osobno, pocztą zwykłą. Załączam też krótki artykulik o Hiroszimie pióra Raysmana, który podejmuje się Hiroszimę darmo przetłumaczyć (12). W tej chwili toczą się pertraktacje w sprawie praw. Czy ma Pan ochotę na Hiroszimę? Jest to rzecz nie‑polityczna, doskonale napisana, która zmieściłaby się w kilku numerach
„Odrodzenia”. Obecnie staram się o prawa do szeregu utworów literackich dla Wyki, a dla Pana postaram się o artykuły z pism demokratycznych jak „New Republic” (obecnie pod redakcja Wallace’a) (13), „Nation” (14) i „P.M.” (15). Chcę wiedzieć, czy ludzie w Krakowie otrzymują pisma i książki, które im posyłam: Glücksman (16), „Przekrój” (17)
i „Odrodzenie” (18). Mam dla pana artykuł, ale nie mam czasu go przepisać (19).

Pozdrowienia

Czesław Miłosz

[Dopisek z boku:]

Przepraszam za zabrudzony ołówkiem list, ale to maszynistka, która biedactwo nie umie po polsku, chciała go przepisać i porobiła notatki.

[Na drugiej stronie kartki:]

Powinien Pan zainteresować się książką Curzio Malaparte pt. Kaputt (20). Jest to książka, która opisuje rozkład faszystowskiej Europy, któremu autor, znany awanturnik
i pisarz biografii dyktatorów, przyglądał się od strony właśnie faszystowsko‑hitlerowskiej, jeżdżąc po Europie jako korespondent „Corriere della Serra” (21). Jest to utalentowany pisarz. Niezmiernie sensacyjny jest opis jego wizyty u gubernatora Franka w Warszawie (u Franka i Fischera) w r. 1942, akurat w czasie wizyty w Warszawie Himmlera i bytności w W‑wie Maxa Schmelinga (22). Ten sam świat, który oglądaliśmy wtedy z zupełnie innej strony. Rozdział o Franku jest nadzwyczajnie złośliwy, ale chyba nie wyznaje pan zasady, że de mortuis nil nisi bene (23). Obecnie napuściłem Donata, aby dowiedział się w New Yorku (24) o prawa do tej książki, ale wiem z góry co powiedzą – że prawa ma wydawca we Włoszech, bo książka wyszła w Rzymie, tutaj wyszedł przekład. Niech więc Pan zadepeszuje do naszej ambasady do Rzymu, aby Panu prawa do tego rozdziału o Polsce zrobili, jest to ich psi obowiązek. Aby być w kontakcie ze mną, niech Pan używa też depesz. Wysyłka książek i pism do Polski jest ostatnio już oficjalnie załatwiona i oficjalnie nie ma żadnych ograniczeń, chcę wiedzieć jednak, czy to, co posyłam, dochodzi, dlatego proszę pana o rozpowiedzenie w moim imieniu, że proszę o potwierdzenie każdej przesyłki.

Pozdrowienia dla żony

CM

[Dopisek z boku:]

Jeżeli zdołam, chcę poświęcić jeden dzień w tygodniu, aby co tydzień napisać zwięzły artykulik o wydarzeniach w Stanach (25).

Copyright © 2011 by The Czeslaw Milosz Estate. All rights reserved.

Podali do druku Anna Marchewka, Jacek Błach

Przypisy Tomasz Cieślak-Sokołowski


PRZYPISY:

(1) Chodzi zapewne o szkice Książki i pisma w Stanach Zjednoczonych („Odrodzenie” 1947, nr 6) oraz Abstrakcja i poszukiwania („Odrodzenie” 1947, nr 7). Karol Kuryluk w swoim liście z 28 grudnia 1946 roku pisze: „Dziękuję Panu serdecznie za nadesłane dwa artykuły o Ameryce. […] Pierwszy poszedł już w numerze świątecznym, drugi idzie w noworocznym” (Czesław Miłosz, Zaraz po wojnie. Korespondencja z pisarzami 1945–1950, Kraków 2007, s. 573; dalej – ZW). W ramach cyklu Życie w USA, drukowanego przez Miłosza na łamach „Odrodzenia” pod pseudonimem Jan M. Nowak, w numerze „świątecznym” (1946, nr 51/52) ukazały się notatki Rozważania powyborcze, Związki robotnicze, Parę słów o gospodarce, Columbians, Inc., natomiast w numerze „noworocznym” (1947, nr 1) notatki Broń, Antagonizmy, Trochę o Polakach, Szkołą przez radio, Radio, Rozmowa.

(2) Chodzi o artykuł List pół‑prywatny o poezji, który miał swój pierwodruk w 10 numerze „Twórczości” z roku 1946 (przedruk jako List półprywatny o poezji w: Czesław Miłosz, Kontynenty, Paryż: Instytut Literacki, 1958).

(3) Chodzi najprawdopodobniej o wiersz Dwaj w Rzymie, wydrukowany w „Twórczości” (1946, nr 9;
przedruk ukazał się w tomie Światło dzienne, Paryż: Instytut Literacki, 1953).

(4) Ziemia jałowa (ostatecznie jako Jałowa ziemia) T.S. Eliota wydrukowana została na łamach „Twórczości” w roku 1946 (nr 10).

(5) Tadeusz Hołuj (1916–1985) – krakowski poeta i publicysta. Po wojnie był także aktywnym działaczem politycznym i społecznym (członkiem PPR i PZPR, współzałożycielem krakowskiego lewicowego klubu Kuźnica w roku 1974). W 4 numerze „Twórczości” opublikowane zostały trzy wiersze Hołuja pt. Taka piosenka, Na pewno, O tym wierszu.

(6) Walter Lippmann (1889–1974) – amerykański pisarz, polityk i myśliciel liberalny; doradca prezydenta Roosevelta; autor pojęcia „zimna wojna”. Miłosz mówi o książce U.S. Foreign Policy: Shield of the Republic (1943), o której na łamach „Odrodzenia” (1946, nr 16/17) obszernie pisali Józef Sieradzki w artykule Rozmyślania o pokoju oraz Jan Alfred Szczepański w tekście Od Teodora do Franklina Roosevelta.

(7) 5 maja 1946 roku Karolowi i Marii Kurylukom urodziła się córka Ewa.

(8) Por. przypis 2.

(9) Informacja najwyraźniej nie dotarła do Kazimierza Wyki, skoro w „Twórczości” (1946, nr 10, s. 116) czytamy: „To już wolę Myszeis Krasickiego, gdzie zwrotka: »Święta miłości kochanej ojczyzny« pojawia się z okazji wojny szczurów z myszami” (w wersji szkicu przedrukowanej w Kontynentach mamy już jedynie „mysią wojnę”).

(10) Myszeis. Myszeidos pieśni X – poemat heroikomiczny Ignacego Krasickiego, wydany w 1775 roku.

(11) „Tygodnik Polski” – pismo polityczno‑kulturalne założone przez Kazimierza Wierzyńskiego, Jana Lechonia, Józefa Wittlina i Zenona Kosiedowskiego, wydawane w Nowym Jorku w latach 1943–1947. Od 1944 roku redaktorem naczelnym był Jan Lechoń. Karol Kuryluk w swoim liście z 28 grudnia 1946 roku pisał: „»Tygodnika Polskiego« nie dostałem. Być może – skonfiskowali na granicy” (ZW 573).

(12) Wiktor Raysman (1914–2006) – biznesmen pochodzący z Łodzi; przez Litwę, Rosję, Japonię i Kanadę w roku 1944 przybył do Nowego Jorku. W liście z 28 grudnia 1946 roku Karol Kuryluk pisał do Czesława Miłosza: „Notatka Raysmana o Hiroszimie jest źle napisana po polsku, ale pójdzie” (ZW
573). I rzeczywiście – krótki tekst pt. Hiroshima został wkrótce opublikowana na łamach „Odrodzenia” (1947, nr 2). Raysman pisał o eseju Johna Herseya (1914–1993), amerykańskiego pisarza i publicysty, pt. Hiroshima (wyd. książkowe – New York 1946, ss. 117) między innymi: „Jest to opowiada‑ nie o sześciu ludziach, którzy w dniu zrzucenia pierwszej bomby atomowej znajdowali się w Hiroshimie […]. Ludzie w Ameryce zrozumieli nagle, że to, co się zdarzyło w Hiroshimie, może się zdarzyć także w Stanach”.

(13) „The New Republic” – amerykański dwutygodnik o profilu centrolewicowym i liberalnym, wydawany od roku 1914. Henry Agard Wallace (1888–1965) – wiceprezydent Stanów Zjednoczonych (w latach 1941–1945); redaktorem „The New Republic” był w latach 1946–1948.

(14) „The Nation” – czasopismo założone w roku 1865 w Nowym Jorku, w latach 40. XX wieku o orientacji liberalnej.

(15) „PM” – lewicujące czasopismo wydawane w Nowym Jorku w latach 1940–1948 przez Ralpha McAl‑
listera Ingersolla (1900–1985).

(16) Rafał Glücksman (1907–1962) – historyk sztuki, dr filozofii, wydawca; po wojnie pracował w krakowskiej ekspozyturze Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”, następnie przeszedł do Państwowego Instytutu Wydawniczego.

(17) „Przekrój” – tygodnik społeczno‑kulturalny; założony przez Mariana Eile i Janinę Ipohorską w roku
1945.

(18) „Odrodzenie” – tygodnik społeczno‑kulturalny, wydawany w latach 1945–1947 w Krakowie, redagowany wówczas przez Karola Kuryluka.

(19) Por. przyp. 1.

(20) Curzio Malaparte (właśc. Kurt Erich Suckert, 1898–1957) – włoski pisarz, dziennikarz i dyplomata.
Kaputt (Napoli, Casella 1944) – książka reportażowa pisana w latach 1941–1943, bezpośrednio pod wpływem działań wojennych oraz związanych z nimi zbrodni niemieckich. Na język angielski została przetłumaczona przez Cesare Foligno (wyd. New York 1946).

(21) „Corriere della Serra” – centrolewicowy dziennik włoski, założony w roku 1876 przez intelektualistę z Neapolu Eugenia Torellego Viollier.

(22) Miłosz pisze o drugiej części Kaputt zatytułowanej Szczury. Hans Frank (1900–1946) – funkcjonariusz nazistowski, w latach 1939–1945 generalny gubernator okupowanych ziem polskich (Generalnego Gubernatorstwa). Ludwig Fischer (1905–1947) – gubernator dystryktu warszawskiego Generalnego Gubernatorstwa w latach 1939–1945. Heinrich Himmler (1900–1945) – jeden z głównych przywódców Niemiec hitlerowskich, współtwórca i szef kolejno: SS, Gestapo policji, wreszcie – minister spraw wewnętrznych (od r. 1943). Max Schmeling (1905–2005) – bokser niemiecki.

(23) De mortuis nil nisi bene (łac.) – o umarłych mów tylko dobrze.

(24) Obecnie napuściłem Donata, aby dowiedział się w New YorkuKaputt Malapartego wydany został przez wydawnictwo E.P. Dutton & Co., Inc. (New York 1946). Chodzi zapewne o „The New York Timesa” – amerykański dziennik o profilu liberalno‑lewicowym, wychodzący w Nowym Jorku od roku 1851. Od roku 1939 publikował w nim swoje teksty Pietro Di Donato (1911–1992) – amerykański pisarz włoskiego pochodzenia.

(25) Por. przyp. 1.





 

 

FOKK PZU

 

dekada literacka
prenumerata
sprzedaz_wysylkowa
numery_archiwalne
napisz do nas