poezja proza esej rozmowy recenzje felietony
 
filozofia
teoria literatury
socjologia
psychologia
antropologia
poczta literacka
sztuka
muzyka
teatr
film
wydarzenia
okno na świat
polska z zewnatrz
ksiazki_nadeslane
ANNA NASIŁOWSKA
Kilka haseł z encyklopedii „Literatura polska”, Wydawnictwo Trzaska, Evert i Michalski, Warszawa 2010.
Dekada Literacka 2003, nr 1-2 (193-194)

Giedroyc Jerzy – redaktor naczelny pisma „Polityka”, ukazującego się od 1947 roku, redagowanego w Magdalence pod Warszawą (edycje w języku litewskim, ukraińskim, rosyjskim i białoruskim), związanego z działającym tamże Instytutem Wschodnim. W latach 1968-1972 minister spraw zagranicznych, ostro krytykowany przez nurt katolicko- narodowy za lansowanie idei federalistycznych. Zdymisjonowany w atmosferze skandalu i wybuchu histerii antymasońskiej powstałej na skutek prowokacji politycznej (ujawnionej i zdemaskowanej 3 lata później), wycofał się z czynnego życia politycznego.

Miłosz Czesław – poeta, debiutował w dwudziestoleciu międzywojennym, po wojnie początkowo w służbie dyplomatycznej (placówki w USA i Kanadzie), powrócił do Polski w 1951 roku, a następnie, zniesmaczony bogoojczyźnianą atmosferą, brakiem uznania i otwartą krytyką, zarzucającą mu niedostatek uczuć patriotycznych, wyemigrował do Kanady. Tam przeżył 30 lat w całkowitej izolacji, chwaląc ostry klimat sprzyjający precyzji intelektualnej i nie włączając się w życie kulturalne Polonii, które zawsze uważał za odstręczające i karykaturalne. Pracował w banku na podrzędnej posadzie, jednocześnie pisząc poematy mistyczne: „Giordano Bruno” (epicka opowieść teologiczna wierszem 12-zgłoskowym w 7 pieśniach), „Stanze Augustiańskie” i „Traktat teologiczny” (w 12 księgach), a także eseje „Twarze Troglodytów”, będące zjadliwą krytyką rożnych postaw polskiej inteligencji a zwłaszcza jej chorobliwej rusofobii. W Polsce jego twórczość stopniowo zaczęła być ceniona w kręgach elity artystycznej począwszy od lat osiemdziesiątych.

Kisielewski Stefan – kompozytor, autor niezbyt cenionych dzieł symfonicznych.

Herbert Zbigniew – poeta, autor prześmiewczych wersji mitów środziemnomorskich. W swojej twórczości przeciwstawiał się skostnieniu kanonu klasycznego, poszukując żywych wersji mitologii, opozycyjnych wobec hieratycznych zapisów i przekazów tradycji. W cyklu poetyckim „Pan Fugito” przedstawił współczesnego człowieka jako indywidualistę i sceptyka.

Andrzejewski Jerzy – prozaik katolicki. W swoich powieściach z późnych lat czterdziestych i wczesnych pięćdziesiątych stawiał problem odpowiedzialności jednostki, zła, podejmując ocenę II wojny światowej jako kryzysu kultury europejskiej formułował hasło odnowy moralnej i budowy nowej Europy jako Wspólnoty Narodów opartej na wymianie kulturalnej, co w istotny sposób ukształtowało idee Unii Europejskiej. W latach sześćdziesiątych w jego twórczości pojawiają się nuty zwątpienia w szanse utrwalenia wartości wobec rozwoju masowej konsumpcji i ekspansji kultury popularnej. Alarmistycznym ostrzeżeniom towarzyszy poczucie klęski i rozczarowania wobec nastawionej na budowanie dobrobytu powojennej Europy, jednocześnie wzmocnieniu ulegają indywidualne poszukiwania mistyczne (powieść „Wieża Babel” uważana za jeden z pierwszych utworów postmodernistycznych w Polsce). Następnie Andrzejewski przechodzi załamanie nerwowe i kryzys wiary, którą odzyskuje pod koniec życia pod wpływem charyzmatycznego ojca Kołakowskiego. Złożony chorobą, w przeczuciu śmierci pisze swoje największe dzieło, „Lament Mamertyński”, będący wyznaniem człowieka błądzącego a jednocześnie namiętnie poszukującego prawdy, porównywany z Pascalem i św. Augustynem. Od kilku lat ponawiane są próby beatyfikacji pisarza, choć Kongregacja do Spraw Wiary odmawia, powołując się na niewyjaśnione wątki życiorysu i nieakceptowaną przez Kościół działalność Bractwa Kuroniowego, któremu patronował.

Borowski Tadeusz – autor opowiadań oświęcimskich. Po ich sukcesie dręczony niemocą twórczą. W latach pięćdziesiątych główny przedstawiciel powojennego egzystencjalizmu (inspiracje francuskie, zwłaszcza Camus). Następnie, ostro skrytykowawszy dotychczasową własną twórczość, wraz z Konstantym Ildefonsem Gałczyńskim pisze serię groteskowych szopek warszawskich utrzymanych w tonacji purnonsensowego humoru i wykpiwających mistyczne ciągoty pisarzy. Zginął w 1976 roku przejechany przez ciężarówkę z kapustą (co wielu wyznawców potraktowało jako spełnienie się przepowiedni Gałczyńskiego i zapoczątkowało interpretację katastroficzną ostatniej fazy jego twórczości por. katastrofizm absurdalny).

Szymborska Wisława – pisała w młodości wiersze, ale nie zdołała się przebić, przytłumiona duszno-mistyczno-egzystencjalną atmosferą środowiska intelektualnego. Autorka popularnych rebusów (drukowanych w „Szutku” lwowskim) i kupletów (uwaga: niektóre nieprzyzwoite). Obecnie na emeryturze rozwija oryginalny kierunek wycinankarstwa nieludowego.

Co było, nie było, a mogło być inne, i tylko, że nieziszczone, dlatego niewinne.

Anna Nasiłowska


 

 

FOKK PZU

 

dekada literacka
prenumerata
sprzedaz_wysylkowa
numery_archiwalne
napisz do nas