poezja proza esej rozmowy recenzje felietony
 
filozofia
teoria literatury
socjologia
psychologia
antropologia
poczta literacka
sztuka
muzyka
teatr
film
wydarzenia
okno na świat
polska z zewnatrz
ksiazki_nadeslane
MACIEJ URBANOWSKI
Zaginione biografie
Dekada Literacka 2003, nr 1-2 (193-194)

...Inny czołowy przed wojną krytyk literacki związany z prawicą, Jan Emil Skiwski (1894-1956), stanął jesienią 1945 roku przed sądem oskarżony o kolaborację z Niemcami. Nie była to wówczas jedyna tego typu sprawa (przypomnijmy proces tzw. grupy „Widnokręgów”, w którym na kary więzienia w zawieszeniu skazano m.in. M. Jastruna, J. Przybosia, A. Ważyka), ale wywołała burzliwą i interesującą dyskusję – wzięli w niej udział m.in. J. Mackiewicz, A. Bobkowski, J. Andrzejewski, G. Herling-Grudziński, Z. Nałkowska – na temat nie tylko racjonalności postawy Skiwskiego, ale też zachowań inteligencji polskiej w czasie II wojny. Sam Skiwski został w 1947 roku skazany na 5 lat więzienia, które opuścił po ułaskawieniu przez Prezydenta RP w 1950 roku.

Jeszcze w czasie trwania procesu bronił swej postawy w szeregu broszur (m.in. „Między Żydami, Rosją i Niemcami”, 1945; „Przełom, którego nie było”, 1946). Rozgłos przyniosła mu napisana jeszcze w czasie wojny, niewydana wówczas na skutek nacisku władz Polski Podziemnej powieść „Czad” (1947). Jej skandalizująca fabuła, opowiadająca o romansie rodzeństwa, posłużyła Skiwskiemu za pretekst do krytycznej analizy postaw przedwojennej inteligencji oraz wywodzącej się z chrześcijaństwa moralności. Krytyka uznała „Czad” za jedno z reprezentatywnych dzieł nurtu tzw. rozrachunków inteligenckich. Z dzisiejszej perspektywy ważniejsza wydaje się jednak eseistyka Skiwskiego, przede wszystkim zbiór „Flaki i marzenie” (1951), poświęcony najnowszej literaturze francuskiej (m.n. Celine’owi, Genetowi, Cioranowi, Camusowi, Drieu la Rochelle, Beckettowi, Sartre’owi) oraz jego książka o Lwie Szestowie z roku 1954, którego zresztą tłumaczył. Książki te współtworzyły nurt „egzystencjalistyczny” w literaturze polskiej lat 50. Ważne miejsce w jego dorobku zajął też zbiór szkiców politycznych „Solidaryzm europejski” (1950), w których wspierał ideę zjednoczonej Europy, oraz broszura „Niemiec, mój bliźni” (1945), w której jako pierwszy wystąpił z ideą pojednania polsko- niemieckiego.

W latach 50. Skiwski współpracował przed wszystkim z miesięcznikiem „Twórczość” (powstał w 1945 roku, jego redaktorem był K. Wyka) oraz z reaktywowanym w 1947 roku tygodnikiem „Polityka”, redagowanym przez Jerzego Giedroycia.

Maciej Urbanowski


 

 

FOKK PZU

 

dekada literacka
prenumerata
sprzedaz_wysylkowa
numery_archiwalne
napisz do nas