poezja proza esej rozmowy recenzje felietony
 
filozofia
teoria literatury
socjologia
psychologia
antropologia
poczta literacka
sztuka
muzyka
teatr
film
wydarzenia
okno na świat
polska z zewnatrz
ksiazki_nadeslane
MACIEJ SABAT
Krótka historia gier fabularnych
Dekada Literacka 2003, nr 7-8 (199-200)


Początek historii gier fabularnych sięga roku 1971, kiedy to Gary Gygax i J. Perren stworzyli „Chainmail”, pierwszą grę strategiczną, w której występują rasy fantastyczne - na przykład krasnoludy czy elfy - oraz magia. Sukces „Chainmail” sprawił, że pojawiło się wiele naśladujących ją produktów, Gary Gygax eksperymentował zaś z grami dalej i w roku 1974 wraz z Davem Arnesonem wydał pierwszą grę fabularną, zatytułowaną „Dungeons & Dragons” („D&D”). Choć nowa gra wiele pomysłów zaczerpnęła z „Chainmail”, odeszła jednak od mechanizmów gry strategicznej. Pierwsze wydanie D&D posiadało pewne niedociągnięcia, a akcja nie została osadzona w żadnym konkretnym świecie - dopiero w następnych wydaniach Arneson stworzył opis krainy Blackmoor. Stopniowo eliminowano też kolejne błędy.

Firma Tactical Study Rules (TSR) Garego Gygaxa, która początkowo miała się zajmować dalszym rozwojem „Chainmail”, stała się zatem kuźnią RPG.

Od tego momentu na świecie ukazała się niezliczona ilość gier fabularnych o wszelkiej możliwej tematyce. Popularność RPG zaczęła oddziaływać również na inne media: powstawać zaczęły powieści i opowiadania, komiksy, filmy i seriale, których akcja rozgrywa się w światach stworzonych na potrzeby gier fabularnych. Pojawiły się też czasopisma dla grających oraz gry komputerowe osadzone w światach typowo RPG-owych.

Tymczasem, w roku 1986 w Wielkiej Brytanii, nakładem Games Workshop ukazał się najważniejszy bodajże dla polskich graczy system – utrzymany w konwencji dark fantasy „Warhammer Fantasy Roleplay” (WFRP). Będzie on pierwszą (1995) wydaną po polsku grą RPG, i dzięki niemu właśnie rozrywka ta zyska popularność i u nas.

Kolejną ważną dla rozwoju gier fabularnych datą jest rok 1991. Mark Rein-Hagen skorzystał wówczas z fali wielkiego zainteresowania grozą, horrorem i z faktu pojawienia się nowej subkultury: gothic-punku, tworząc w wydawnictwie White Wolf grę „Wampir: Maskarada”. Podręcznik ten prezentował nowe podejście do RPG, zasady zeszły tu bowiem na dalszy plan, eksponowano głównie narrację i fabułę przygód. Mechanika „Wampira” jest uproszczona, uwaga koncentruje się na opowieści i emocjach postaci, w które wcielają się gracze. Choć można z tym polemizować, przyjmuje się zazwyczaj, że pierwsza edycja „Wampira: Maskarady” była pierwszym systemem narracyjnym, zakładającym, że mechanikę gry stosować należy tylko, jeśli nie koliduje z fabułą.

Globalna poprawa koniunktury przyniosła w roku 2000 trzecią edycję gry „Dungeons & Dragons”  („D&D3ED”). Gry fabularne stały się dzięki niej dochodowym biznesem, a ich odbiorcy - doskonałą klientelą. Polskie wydanie „D&D3ed” zaniosło RPG pod strzechy, nakład podręcznika podstawowego przekroczył bowiem grubo pięć tysięcy egzemplarzy.

Przed pojawieniem się w Polsce klasycznych gier RPG na naszym rynku królowały tzw. gry paragrafowe - książki, w których rozwój akcji zależał od wyborów podjętych przez czytającego. Pierwszą taką grą na naszym rynku był „Dreszcz” Jacka Ciesielskiego, później pojawiły się kolejne: „Wehikuł Czasu” wydawany przez Alfę i „Wojownik autostrady” Wydawnictwa Amber.

Równolegle, za sprawą wydawnictw Encore i Sfera, pojawiać się zaczęty rozmaite gry towarzyskie i planszowe, wzrosło też zainteresowanie klasycznymi grami strategicznymi, wśród których warto wspomnieć choćby o inspirowanej „Władcą Pierścieni ” Tolkiena „Bitwie na Polach Pellenoru”. Niektóre z ówczesnych gier planszowych zawierały więcej elementów łączących je z RPG - wśród najważniejszych tytułów wymienić należy „Labirynt Śmierci” (utrzymany w konwencji zbliżonej do pierwszego wydania „D&D”), w którym gracze walczyli z przeciwnikami w losowo tworzonym labiryncie, czy „Odkrywcy Nowych Światów”, łączący w sobie elementy gry paragrafowej i strategicznej. Największą popularność zdobyła wydana przez Sferę gra planszowa na licencji Games Workshop „Magia i Miecz” (tyt. oryg. „Talisman”). Doczekała się ona kilku rozszerzeń - większość z nich była już polskiego autorstwa.

RPG trafiło do Polski w latach osiemdziesiątych - w tygodniku „Razem” ukazywał się wówczas cyklu artykułów Jacka Ciesielskiego, traktujących o „role-playing” . Aby możliwie wiernie oddać charakter nieznanej w Polsce rozrywki, Ciesielski stworzył używaną do dziś nazwę „gry fabularne”.

W roku 1990 na łamach „Fenixa” ukazał się prosty polski system RPG autorstwa Andrzeja Sapkowskiego –„Oko Yrrhedesa”. Jego rozbudowaną wersję wydało w 1995 roku w wersji książkowej Wydawnictwo MAG.

Wkrótce pojawiły się też pisma branżowe - w 1993 roku ukazał się pierwszy numer „Magii i Miecza”, magazynu początkowo poświęconego grom planszowym, strategicznym i fabularnym, z czasem jednak koncentrującego się wyłącznie na RPG. Pierwszym redaktorem naczelnym „MiM”-a został Darosław J. Toruń. Na łamach czasopisma ukazywały się wówczas w odcinkach zasady polskiego RPG –„Kryształów Czasu” autorstwa Artura Szyndlera.

Rok później do „MiM”-a dołączył „Złoty Smok”, który po sześciu miesiącach zniknął z rynku. Pojawiało się też kilka mniejszych pism - „Talizman”, „Nowy Talizman” i „Łowca Wyobraźni”. W 1999 roku ukazywać się zaczął „Portal”, dwumiesięcznik wydawany przez wydawnictwo o takiej samej nazwie. Trzy lata później Portal dołączył do swojej oferty miesięcznik „Gwiezdny Pirat”. W tym jednak czasie wszyscy odczuwać zaczęli skutki recesji, po wydaniu 103 numerów zniknęła z rynku „Magia i Miecz”, kilka miesięcy później „Portal”. Piąty numer „Gwiezdnego Pirata” ma ukazać się po wakacjach - z kilkumiesięcznym opóźnieniem.

Pierwszą grą fabularną, która doczekała się w Polsce wydania podręcznikowego był brytyjski „Warhammer Fantasy Roleplay” (WFRP). W ślad za nim poszło książkowe wydanie „Oka Yrrhedesa”i kolejne zachodnie produkty, m.in. „Cyberpunk” 2020 i „Zew Cthulhu”. Pojawiły się także kolejne dwa polskie systemy: „Aphalon”i „Zły Cień”- pierwszy cieszył się lokalną popularnością, drugi zaś okazał się całkowitym fiaskiem. Porażką zakończyła się także podjęta przez specjalizujące się w komiksach wydawnictwo TM-Sernic próba wydania polskiej wersji drugiej edycji najpopularniejszego na świecie systemu –„AD&D ” . Niestety, fatalna jakość tłumaczenia zniechęciła graczy do kupowania polskich podręczników - ci, którzy znali ten system, pozostali przy książkach sprowadzanych z Zachodu (niejednokrotnie na zamówienie) przez księgarnie i sklepy z grami.

W roku 1997 nakładem Wydawnictwa Mag ukazał się podręcznik do pierwszej całkowicie polskiej gry fabularnej. „Dzikie Pola”, gra osadzona w realiach XVII-wiecznej Polski, wzbogaconych o elementy folkloru, napisana została przez Jacka Komudę, Macieja Jurewicza

i Marcina Baryłkę. W 2001 roku wydany zostaje kolejny ważny, polski system RPG, „Wiedźmin: Gra Wyobraźni”. Ubiegły rok przyniósł polska edycję „Dungeons and Dragons 3ed.”, wydana, przez Wydawnictwo ISA. Rynek RPG W Polsce ponownie nabierać zaczyna rozpędu, ilość wydanych po polsku systemów oscyluje w okolicach trzydziestu, wydawane są liczne dodatki, gry karciane, bitewne i komputerowe RPG.

Maciej Sabat

Większość danych pochodzi z serwisu http://www.lauda.net.pl/.


 

 

FOKK PZU

 

dekada literacka
prenumerata
sprzedaz_wysylkowa
numery_archiwalne
napisz do nas